Nuri Saryal ODTÜ'de
Prof. Dr. Nuri Saryal, ODTÜ Makina Mühendisliği Bölümü'ne katıldı.
İncele
Seçin
Galaxy Roket'le
Geleceğe Roketle!
ODTÜ · 1960'lar
ORDOT
1960'larda ODTÜ'de yürütülen güdümlü roket araştırma-geliştirme projesi. Bu sayfa, o ekibin emeğini kaynaklarıyla birlikte anlatmak için hazırlandı.
Temsilî çizim. ORDOT'un ölçüleri kaynaklarda yer almadığı için oranlar gerçeği yansıtmayabilir.
Hikâye
Bir bölüm, bir ekip, bir roket.
“Çok değerli yıllar kaybedilmiş de olsa, artık Türkiye'de birşeyler oluyor.”
Prof. Dr. Nuri Saryal, ORDOT anılarından
1960'ların başında Türkiye, telle güdülen tanksavar roketlerini yurt dışından satın alıyordu. 1962'de ODTÜ Makina Mühendisliği Bölümü'ne katılan Prof. Dr. Nuri Saryal, bu teknolojinin üniversitede araştırılabileceğini düşündü ve farklı bölümlerden öğretim üyeleri, asistanlar ve teknisyenlerle bir ekip kurdu.
Proje yaklaşık üç yıl sürdü. Ekip katı yakıtı kendi hazırladı, motoru kendi test odasında defalarca denedi, güdüm için oransal bir elektronik geliştirdi ve deneme roketini geri kazanmak için paraşütlü bir başlık tasarladı. 1969'da ODTÜ arazisinde yapılan uçuş denemeleri basında geniş yer buldu.
ORDOT bir araştırma-geliştirme projesi olarak kaldı; seri üretime geçmedi. Yine de geride yöntem, yetişmiş insan ve bir kampüs hafızası bıraktı.
- ~3yıl
- Projenin süresi
- 77
- Patlamadan tamamlanan ilk motor testi, yaklaşık bu denemede geldi
- 2km
- Öngörülen komut teli uzunluğu
- 1969
- Uçuş denemelerinin yılı
Video
ODTÜ'nün kendi anlatımıyla ORDOT.
ODTÜ'nün “Bilim Her Yerde” serisinde ORDOT projesine ayrılan bölüm.
Tasarım
Roketin içinde ne vardı?
Numaralara dokunarak her parçanın nasıl tasarlandığını okuyabilirsiniz. Bilgiler Prof. Dr. Nuri Saryal'ın anılarına dayanıyor.
Temsilî çizim. ORDOT'un ölçüleri kaynaklarda yer almadığı için oranlar gerçeği yansıtmayabilir.
01
Paraşütlü başlık
Deneme roketinin geri kazanılabilmesi için tasarlandı. Paraşütü, 5 ile 20 saniye arasında ayarlanabilen bir ivme anahtarı açıyordu. Başlık, terk edilmiş bir taş ocağının üstünde mancınıkla yapılan iki denemede başarıyla çalıştı.
Suha Selamoğlu, Vedat Arpacı02
Kanard düzeni ve oransal güdüm
Kontrol yüzeyleri gövdenin ön tarafına yerleştirildi. Dönemin Cobra roketindeki aç-kapa kumandanın yerine kademesiz, yani oransal çalışan bir güdüm hedeflendi.
Canan Toker03
Komut teli
Komutların rokete 2 km'lik bir tel üzerinden iletilmesi öngörüldü. Tek kanalda kare dalga modülasyonuyla dört ayrı komut taşınıyordu. Teli sarmak için özel bir makine yapıldı.
İlhan Onur04
Motor gövdesi
Gövde için kalın cidarlı Karabük çeliğinden dikişsiz kazan borusu kullanıldı. Motorun itkisi, 0,4 N duyarlıklı bir ölçüm düzeneğinde kaydedildi. Uçuş denemelerindeki roket güdümsüzdü ve rampadan fırlatıldı.
Nihat Çokyücel, Alp Esin05
Katı yakıt
Asfalt bazlı, potasyum perklorat oksitleyicili “Galcit” tipi bir yakıt seçildi ve bir uçtan yanacak biçimde tasarlandı. Hedef, yaklaşık 20 saniye boyunca 100 m/s dolayında sabit hızdı. Yakıt 3 Torr vakumda kalıplandı, 50 tonluk preste sıkıştırıldı ve röntgenle kontrol edildi.
Ertuğrul Onat, Suha Selamoğlu06
Lüle
Sıcak gazların aşındırmasına dayanması için lüle krom kaplandı.
Mustafa DorukTasarım masasından
- Kompozit parçalarCam elyafı ve polyesterle üretildi. Fikir teknisyen Esat Aşkun'dan geldi; polyester İzmir'den sağlandı.
- Yörünge hesabıUçuş yolu, delikli kartla çalışan bir IBM bilgisayarda yazılan programla hesaplandı (Levent Kayalar).
- Davranış denklemleriRoketin uçuştaki davranışını tanımlayan denklemler üzerinde Orhan Kural çalıştı.
Zaman Çizgisi
28 Haziran 1962 1964 – 1965 1960'ların ikinci yarısı Yaklaşık 77. deneme 31 Mayıs 1969 22 – 30 Haziran 1969 1 Nisan 1970 Sonrası
1962'den 1970'e ORDOT.
Bina ve laboratuvarlar
Makina Mühendisliği binası ve laboratuvarları tamamlandı; deneysel çalışma için zemin oluştu.
Proje başlıyor
Yaklaşık üç yıl sürecek çalışma başladı. Hava Kuvvetleri Komutanlığı ile anlaşma yapıldı; motor test odası Elektrik Mühendisliği'ndeki NATO proje binasının yanına kuruldu.
İlk patlamasız motor testi
Onlarca denemenin ardından motor ilk kez patlamadan yandı. Ekip yakıt kalıplama ve yanma yüzeyi sorunlarını adım adım çözmüştü.
İlk uçuş denemesi kararı
Saryal'ın anlatımına göre güneşli bir cumartesi günü roket rampadan temiz biçimde ayrıldı, hesaplanan yönde tırmandı ve gözden kayboldu. Deneme 16 mm'lik bir Bolex kamerayla filme alındı.
Basında ORDOT
Milliyet, projeyi 22 Haziran'da birinci sayfadan duyurdu. 28 Haziran'daki ikinci başarılı deneme 30 Haziran'da yine gazetede yer aldı.
Bir dönemin sonu
Saryal, Humboldt bursuyla Münih'e gitti. Proje araştırma-geliştirme aşamasında kaldı.
İzler
İlerleyen yıllarda Güdümlü Araçlar Test ve Ölçme Merkezi (GATÖM) kuruldu; yerini daha sonra SAGE aldı. ORDOT ekibinden Ömer Anlağan ileride SAGE'nin direktörlüğünü yaptı.
- 28 Haziran 1962Nuri Saryal ODTÜ'de
Prof. Dr. Nuri Saryal, ODTÜ Makina Mühendisliği Bölümü'ne katıldı.
- 1964 – 1965Bina ve laboratuvarlar
Makina Mühendisliği binası ve laboratuvarları tamamlandı; deneysel çalışma için zemin oluştu.
- 1960'ların ikinci yarısıProje başlıyor
Yaklaşık üç yıl sürecek çalışma başladı. Hava Kuvvetleri Komutanlığı ile anlaşma yapıldı; motor test odası Elektrik Mühendisliği'ndeki NATO proje binasının yanına kuruldu.
- Yaklaşık 77. denemeİlk patlamasız motor testi
Onlarca denemenin ardından motor ilk kez patlamadan yandı. Ekip yakıt kalıplama ve yanma yüzeyi sorunlarını adım adım çözmüştü.
- 31 Mayıs 1969İlk uçuş denemesi kararı
Saryal'ın anlatımına göre güneşli bir cumartesi günü roket rampadan temiz biçimde ayrıldı, hesaplanan yönde tırmandı ve gözden kayboldu. Deneme 16 mm'lik bir Bolex kamerayla filme alındı.
- 22 – 30 Haziran 1969Basında ORDOT
Milliyet, projeyi 22 Haziran'da birinci sayfadan duyurdu. 28 Haziran'daki ikinci başarılı deneme 30 Haziran'da yine gazetede yer aldı.
- 1 Nisan 1970Bir dönemin sonu
Saryal, Humboldt bursuyla Münih'e gitti. Proje araştırma-geliştirme aşamasında kaldı.
- Sonrasıİzler
İlerleyen yıllarda Güdümlü Araçlar Test ve Ölçme Merkezi (GATÖM) kuruldu; yerini daha sonra SAGE aldı. ORDOT ekibinden Ömer Anlağan ileride SAGE'nin direktörlüğünü yaptı.
Kampüste ORDOT
01 02 03
Denemeler nerede yapıldı?
Motor test odası
Elektrik Mühendisliği'ndeki NATO proje binasının yanına kuruldu. Motor burada, itki ölçüm düzeneğine bağlanarak defalarca denendi.
Taş ocağı
Paraşütlü başlık, terk edilmiş bir taş ocağının üstünden mancınıkla fırlatılarak denendi. İki deneme de başarılı oldu.
Fırlatma alanı
İlk uçuş denemesi ODTÜ arazisinde, çöp yakma alanı olarak kullanılan boş bir bölgede yapıldı.
Destek
Projeye kimler destek oldu?
- ODTÜ Rektörlüğü40.000 TL
Rektör Kemal Kurdaş döneminde sağlanan başlangıç kaynağı.
- Hava Kuvvetleri Komutanlığı140.000 TL
Albay Cemal Özalp aracılığıyla yapılan anlaşma; aerodinamik konusunda da destek verildi.
- Motor test odası55.000 TL
Rektör Yardımcısı Orhan Alsaç döneminde yaptırıldı.
- TPAOMalzeme
Korkut Özal aracılığıyla yakıt için asfalt sağlandı.
- Hacettepe Üniversitesi RadyolojiRöntgen
Abdullah Kenanoğlu'nun desteğiyle yakıt çekirdekleri röntgenle kontrol edildi.
Ekip
ORDOT'u yapanlar.
Görev tanımları Prof. Dr. Nuri Saryal'ın anılarına dayanıyor. Ekipten kimsenin emeğini eksik bırakmak istemeyiz: fotoğraf, belge ya da düzeltme paylaşmak isterseniz bize yazın.
NS
Prof. Dr. Nuri Saryal
Proje yürütücüsü · Makina Mühendisliği1929'da Bakü'de doğdu. Robert Kolej Makina Mühendisliği'ni 1952'de bitirdi, Purdue Üniversitesi'nde yüksek lisans, Berlin Teknik Üniversitesi'nde doktora yaptı (1956). 1962'de ODTÜ'ye katıldı; 1963–1965'te bölüm başkanlığı, 1977–1979'da ODTÜ rektörlüğü yaptı. ORDOT'u başlatan ve yöneten isimdi. 2020'de hayatını kaybetti.
SS
ODTÜ Anı Ağacı
ODTÜ Anı AğacıProf. Dr. Suha Selamoğlu
Paraşütlü başlık, yakıt kalıpları, tasarım ve imalat · Makina Mühendisliği1929'da Ankara'da doğdu. 1952'de İTÜ'den makina yüksek mühendisi olarak mezun oldu, doktorasını 1964'te Brown Üniversitesi'nde tamamladı. 1966'da ODTÜ Makina Mühendisliği'ne katıldı; akışkanlar mekaniği ve ısı transferi alanında çalıştı. 2022'de hayatını kaybetti.
OK
Orhan Kural
Davranış denklemleri · Makina MühendisliğiÇekirdek ekipteydi; roketin uçuştaki davranışını tanımlayan denklemler üzerinde çalıştı.
ÖA
Ömer Anlağan
Araştırma · Makina MühendisliğiNuri Saryal'ın tez öğrencisiydi. İlerleyen yıllarda SAGE'nin direktörlüğünü yaptı.
EO
Ertuğrul Onat
Yakıt kimyası · KimyaOksitleyici için gereken perklorik asidin hazırlanmasını üstlendi.
CT
Canan Toker
Güdüm elektroniği · Elektrik MühendisliğiOransal güdümün elektroniğini geliştirdi.
MD
Mustafa Doruk
Lüle · Metalurji MühendisliğiKrom kaplı lüle üzerinde çalıştı.
VA
Vedat Arpacı
Paraşütlü başlık · Konuk öğretim üyesiMichigan Üniversitesi'nden izinli olarak ODTÜ Makina Mühendisliği'nde bulunduğu dönemde paraşütlü başlık üzerinde çalıştı.
AE
Alp Esin
İtki ölçümüMotorun itkisini ölçen düzeneği kurdu.
İO
İlhan Onur
Komut teliKomut telini saran makineyi yaptı.
LK
Levent Kayalar
Yörünge programıUçuş yörüngesini hesaplayan bilgisayar programını yazdı.
NÇ
Nihat Çokyücel
Atölye şefiRoket gövdesinin imalatını yürüttü.
EA
Esat Aşkun
TeknisyenKompozit malzeme fikrini ortaya attı.
MÖ
Metin Özbek
TeknisyenMalzeme temini için İzmir'e yapılan seferleri üstlendi.
OY
Orhan Yeşin
AsistanNuri Saryal'ın asistanı olarak projede görev aldı.
Galaxy Roket, ORDOT'un devamı ya da mirasçısı olduğunu öne sürmüyor. Biz, aynı kampüste roket tasarlayan öğrencileriz ve bizden yarım yüzyıl önce benzer sorularla uğraşan bir ekibin emeğini bilmenin değerli olduğuna inanıyoruz.
Motoru onlarca kez deneyip yeniden kuran, kalıbı, presi ve ölçüm düzeneğini kendi yapan bir ekibin hikâyesi, bugün atölyede geçirdiğimiz her gün için iyi bir hatırlatma.
“Çok değerli yıllar kaybedilmiş de olsa, artık Türkiye'de birşeyler oluyor.”
Prof. Dr. Nuri Saryal, ORDOT anılarından
Kaynaklar
Bu sayfa neye dayanıyor?
Buradaki bilgiler aşağıdaki açık kaynaklardan derlendi. ORDOT'un boyu, çapı, ağırlığı ve ulaştığı irtifa bu kaynaklarda yer almadığı için sayfada da verilmedi.
- Prof. Dr. Nuri Saryal, “ORDOT – 1960'lı Yıllarda Milli Güdümlü Roket Projesi”goklerdeyiz.net
- ODTÜ Anı Ağacı: Prof. Dr. Suha Selamoğlumemoriam.metu.edu.tr
- Nuri SaryalWikipedia (İngilizce)
- “Bilim Her Yerde | ORDOT Projesi”ODTÜ-METU YouTube kanalı
- “Makine Hikayeleri” kitabına dair haber, 3 Ağustos 2012Habertürk